Geloven, wat heb ik er aan? En: hoe kom ik er aan? Echte vragen van vandaag. Maar niet alleen van vandaag. De Heidelbergse Catechismus stelt deze vragen al. Wat er over gezegd wordt doet er nog steeds toe. Aanleiding voor een serie preken, waarvan de eerste gaat over de vraag ‘Wat heb ik aan het geloof?’

Liturgie
Welkom
Openingsbelijdenis
Groet
Psalm 121
Gebed
Deuteronomium 6:4-7,20-21
1 Petrus 3:15-17
GK Gezang 174
Preek (deel 1)
Psalm 73:9,10
Preek (deel 2)
GK Gezang 158 (2x)
Belijdenis: GK Gezang 179a
Gebed: GK Gezang 181b
Mededelingen
Collecten
Psalm 103:1,3,5
Zegen

Bij de preek is een beamerpresentatie beschikbaar.

Preek
De vraag
Geloven, wat heb je er aan? Typisch een vraag van vandaag. Waarom zou ik geloven in God? Als jij dat wilt geloven, prima. Maar waarom zou ik geloven? Wat heb ik er aan? Een vraag die mijn buurman kan stellen. Wat heb ik er aan als ik geloof? En mijn collega’s, die geloven allemaal. Maar uw collega zou die vraag ook kunnen stellen. Uw kinderen. Misschien is het uw eigen vraag: Waarom zou ik geloven? Wat levert het voor mij op?
Typisch een vraag van vandaag. Onze tijd is erg van ‘wat heb ik er aan?’. En ‘wat heb ik er nu aan?’. Niet later, maar vandaag.
Toch heb ik die vraag uit een oud boekje: de Heidelbergsche Catechismus, een boekje uit 1563 waarin de belangrijkste dingen uit de bijbel kort worden behandeld. In de vorm van vragen waarop dan een antwoord gegeven wordt. Als gereformeerden hebben wij een traditie vragen stellen. Je leert door vragen te stellen en daar het antwoord op te horen. Die antwoorden komen uit Gods boek, de bijbel. En zo leer je hem en zijn boek kennen. God heeft iets met leren door vragen te stellen. We lazen net uit de bijbel dat ouders in moeten gaan op de vragen van kinderen (Deuteronomium 6) en dat je als christen ook zo veel mogelijk in moet gaan op vijandige vragen van ongelovigen (1 Petrus 3). Dat is een manier om over God te leren.
En zo stelt dit vragenboekje ook die vraag die zo modern klinkt: Wat hebt u er aan dat u dit alles gelooft. Vraag 59. In de vragen daarvoor is doorgevraagd over wat er in de bijbel staat over God. En nadat al die vragen zijn beantwoord en je God als het ware voor je ziet klinkt de vraag: ‘Wat heb je er nou aan dat je dat allemaal gelooft?’ Wie hierover door wil vragen is in de gereformeerde kerk aan het goede adres.
‘Wat voegt het toe als je gelooft?’ het heeft iets van een rekensom. Zo’n manier van spreken over het geloof is typisch voor West-Europa, al vanuit de middeleeuwen.  Wij hebben een samenleving die vrij sterk zo denkt: wat levert het op. Al heel lang: in de middeleeuwen, in 1563, maar vandaag is het wel wat doorgeslagen. Alles moet wat opleveren, moet functioneel zijn. Ík moet er wat aan hebben, ik met hoofdletters. En ik moet er nú iets aan hebben. Niet later, maar nu. Als mensen van vandaag zullen wij de vraag gemakkelijk zo stellen. Erg op jezelf gericht en op de snelle bevrediging van je behoeftes. Alles draait om mij. Ik kan niet wachten, wat ik wil hebben, dat wil ik nu.

Geloven, wat heb je er aan? Een goede vraag, maar bedenk dat je als 2009-Apeldoorner de neiging hebt om die vraag sterk op jezelf en de snelle bevrediging van je behoeftes te betrekken.

Behoeftes beantwoord?
Over onze behoeftes wil ik nu iets meer zeggen. Misschien kent u de piramide van Maslow. Midden in de vorige eeuw maakte de humanistische psyholoog Maslow een overzicht van onze menselijke behoeftes in de vorm van een piramide.

1. Basis –basisbehoefte- is wat je nodig hebt voor je lichaam, om te overleven. Een boterham, water, rust, gezondheid.
2. Als je dat hebt merk je dat je andere behoeften hebt, aan veiligheid en geborgenheid. Bescherming tegen wilde dieren, rovers en andere gevaren. Ook dat hoort nog bij overleven.
   Maar dan komen er ‘hogere’ behoeftes:
3. Sociale behoeftes: een vriend, een groep waar je bij hoort.
4. Je wilt gewaardeerd worden, applaus krijgen, compimentjes. Bevestiging dat je het goed doet en dat je er mag zijn.
5. En de top van deze piramide is dat je je niet nutteloos voelt, maar dat je voelt: daar leef ik voor.  Dat kan zijn om te zorgen, om muziek te maken, om te voetballen. Dát is mijn bestemming in het leven. Zelfverwerkelijking. Je kunt je afvragen of die zelfverwerkelijking nu echt de hoogste behoefte is, maar dat laat ik nu even rusten.
   Deze piramide geeft een beeld van de dingen die je als mens graag wilt hebben of zelfs nodig hebt. Wij denken sterk vanuit de vervulling van al die behoeften. De onderste, eten en veiligheid, dat hebben we voor ons gevoel vaak aardig voor elkaar. En daardoor zijn we nog sterker op de bovenste helft gericht. Ik wil het voor elkaar hebben, niet later, maar nu.

Nu zeggen sommige christenen: als jij nu gelooft in God –wat heb je daar aan?- dan worden al die behoeftes vervult.
 

Het past precies op elkaar.

1. Terwijl je als mens lichamelijke behoeften hebt biedt God je zijn zorg. Een boterham, water, genezing.
2. Terwijl jij behoefte hebt aan veiligheid, biedt God je bescherming en geborgenheid.
3. Terwijl jij sociale behoeftes hebt, vrienden nodig hebt, geeft God jou een gemeenschap, een kerk, verbondenheid.
4. Jou behoefte aan bevestiging –dat je er mag zijn-  wordt vervuld door Gods genade en door de waardering die je van God en van de mensen in je gemeente ontvangt.
5. En je behoefte om tot je bestemming te komen… die wordt vervult in het eeuwige leven op de nieuwe wereld die God hierna geeft.

Het past allemaal precies op elkaar. Als mens heb je allerlei behoeften, en God wil die behoeften vervullen. Als jij in hem gelooft. En inderdaad, als ik alle dingen zie op die tweede piramide dan zie ik mooie dingen die God wil geven. Ik herken God daarin, zoals de bijbel over hem spreekt. Hij is het die de wereld gemaakt heeft en zorgt voor je boterham, voor je bescherming tegen gevaren. Hij brengt een kerk bij elkaar waarin hij verbondenheid geeft. Bij hem vind je waardering en vergeving van je schuld. Bij hem kom je tot je eeuwige bestemming.
Maar toch klopt het niet. Want God geeft die dingen niet alleen aan gelovige mensen. Het is een mooi verkooppraatje. Wat heb je er aan dat je gelooft? Nou kijk maar: dat geeft God allemaal. Maar brood, veiligheid, vrienden, complimenten, je krijgt het ook als je niet gelooft. Ik ben er van overtuigd dat God het is die je dat geeft. Ook al wil jij misschien niks met God te maken hebben, hij is het die het je geeft. Maar dit is niet wat het je oplevert als je gelooft. En omgekeerd: ook als je gelooft kun je honger lijden, gevaar lopen, eenzaam zijn en ongewaardeerd. Het geloof geeft je echt niet altijd een goed gevoel. Het is een goedkoop verkooppraatje om te zeggen: als je gelooft, dan wordt jouw hele piramide van behoeften vervuld.

Als je de vraag stelt: ‘geloven, wat heb ik er aan?’ denk dan niet direct aan wat het voor jouw ego los van anderen betekent. Wat heb Ik –met hoofdletters- er aan. In de bijbel zijn mensen verbonden met anderen. En je hebt het als mens nodig om verbonden met God te zijn.
Als mens met jouw behoeften mag je er op rekenen, niet dat jouw behoeften in dit leven vervuld worden, hoe goed je ook gelooft. Wat mag je wel verwachten als je gelooft? Dat er een God in de hemel is die om je geeft
Ik weet, dat is niet iets waar je direct blij van wordt. Dat is ook niet wat ik en wat de bijbel en deze kerk te bieden hebben: een geloof waar je direct blij van wordt. Uit jezelf heb je behoefte aan brood, vrienden en complimenten, maar niet aan een God.
God, die moet je leren waarderen. Ik ben er zeker van dat God geweldig veel betekent voor mij en voor u. Alle dingen die ik nodig heb krijg ik van hem. Hij vergeeft me alles wat ik niet naar zijn wil doe. Hij leert me hoe ik mijn leven moet leiden. Werkt in mijn hart om mij een goede levenshouding te geven. Dat is voor mij en ook voor u geweldig belangrijk. Maar ik weet: dit is niet waar je uit jezelf naar op zoek bent. God leer je pas waarderen als je hem beter leert kennen. Pas als je hem leert kennen ontdek je hoeveel behoefte je aan hem hebt, meer nog dan aan al die dingen die je vast kunt pakken. Het gaat dus niet om de spullen die je krijgt, maar om de relatie. Jezus zegt ergens dat die relatie met God betekent dat je jezelf verliest (Matteüs 10:39). Je moet iets van jezelf opgeven om die relatie met God te kunnen waarderen. Je behoefte om in dit leven alles te hebben aan geld, mooie spullen, een gezond lichaam… Ook je behoefte om op alle vragen het antwoord te weten. Ja, je kunt in de relatie met God met al je vragen terecht, maar het antwoord is niet ‘zo en zo zit het allemaal’ maar veel meer: kom maar bij mij, vertrouw maar op mij, ik wil er voor je zijn.

Als ik geloof, wat krijg ik dan? God, hij wil mijn God zijn. De catechismus zegt het zo: Dan ben ik door Christus voor God rechtvaardig. Over Christus zal ik het straks hebben. Maar nu dit: als ik geloof ben ik voor God rechtvaardig. Ik kan God recht in de ogen kijken. Het is goed tussen God en mij. En daar komt nog iets bij. Als ik denk vanuit mijn behoeften die ik nu heb, dan verandert het geloof niet zo veel. En, zoals ik al zei: je hebt die neiging om te denken: wat heb ik er NU aan. Maar als je ‘nu’ nou eens niet met hoofdletter schrijft… Dan heeft het geloof je nog veel meer te bieden. Een leven na dit leven waarin alles wat je verlangt ver overtroffen wordt. De catechismus zegt: ik ben erfgenaam van het eeuwig leven. Erfgenaam: ik heb er recht op dat ik het later zal krijgen: een volmaakt leven, waar geen einde aan komt.

Wat heb je er aan dat je gelooft?`
Als je bereid bent ‘ik’ en ‘nu’ niet  met hoofdletters te schrijven, dan geeft het geloof je twee dingen: Dat ik bij God mag horen en eeuwig met hem mag leven.

Laten we daar nu eerst van zingen: Psalm 73:9 en 10

Winst-berekening
Ik wil er nog iets meer over zeggen. Ik zei eerder al: het heeft iets van een rekensom. Wat heb ik er aan? Wat baat het mij? Je zet wat dingen boven elkaar, en dan kom je op een bepaald saldo uit. Zo’n som zul je niet letterlijk in de bijbel terug vinden, maar wat er in de bijbel staat kun je wel in zo’n som weergeven of uitbeelden. Juist de christelijke kerk in West Europa heeft voor dat aspect van de bijbelse boodschap door de eeuwen heen antenne gehad en zo heeft het ook een plaats gekregen in de Heidelbergse Catechismus. Laten we de som maar eens samen maken.

   Eeuwig leven
+ Zonde          
=   …              

Wat tellen we bij elkaar op? We beginnen bij het leven, zoals God het bedoeld heeft toen hij de wereld en de mensen gemaakt had. Leven waar geen dood bij hoort: eeuwig leven. Alles is perfect. En als dat alles geweest dan hadden we nu nog een volmaakt leven gehad zonder ziekte, zonder ongelukken, zonder einde. Maar daar komt iets bij: zonde. Ik bedoel: wij als mensheid luisteren niet naar God. We leven niet zoals hij het bedoeld heeft. Als het goed is voel je dat zelf wel aan. Dat is je geweten. Daarover lees ik een stukje voor uit zondag 23 van de Heidelbergse Catechismus: ‘Al klaagt mijn geweten mij aan, dat ik tegen alle geboden van God zwaar gezondigd en geen daarvan gehouden heb en dat ik nog altijd uit ben op elk kwaad…’ (antwoord 60) Als je een moord gepleegd hebt spreekt je geweten. Ja, ik heb geen moord op mijn geweten, maar ik kan me niet anders voorstellen dan dat je geweten dan spreekt. Ik voel mijn geweten als ik me realiseer dat ik langs de kassa gegaan ben en het meisje achter de kassa niet eens gegroet heb. Ik heb haar als een verlengstuk van de kassa behandeld. Wat vernederend eigenlijk. Ik voel mijn geweten. Het kan gaan om misdaden die iedereen verschrikkelijk vindt, maar wie een teer geweten heeft voelt dat er veel meer is wat God niet zo bedoeld heeft. Juist als je echt naar Gods wil probeert te leven voel je dat je nog altijd uit bent op elk kwaad. Haatgevoelens kunnen hardnekkig zijn. Jezelf beter voelen dan een ander of het die ander niet gunnen. Dat is allemaal zonde. En wat is dan het resultaat, als je het bij elkaar optelt? Niet eeuwig leven, maar de dood. De straf van God voor alles wat je niet doet zoals hij je bedoeld heeft. Dan leef je nog wel een poosje, wat langer of wat korter, maar wat er daarna komt… dat is geen leven. Ik ga nu niet uitgebreid vertellen hoe het in de hel toegaat, maar er is niks moois aan.

   Eeuwig leven  
+ Zonde            
= Eeuwige dood

Is er een andere uitkomst mogelijk? Zou je een heleboel goede dingen kunnen doen om het weer goed te maken? Is de uitkomst dan anders, als je tegenover het verkeerde wat je doet een heleboel goede werken zet? Hoe kijkt God daartegen aan, tegen het goede wat wij doen? In de bijbel lees je over het oordeel van God. En dan merk je dat hij heel streng is. Als je iets goeds doet, dan ziet hij het verkeerde wat daar dan toch ook nog in zit. De catechismus trekt daaruit de conclusie in zondag 24:
‘Maar waarom kunnen onze goede werken niet de gerechtigheid voor God of een deel daarvan zijn? Omdat de gerechtigheid die voor Gods gericht bestaan kan, geheel volmaakt en in alle opzichten met Gods wet in overeenstemming moet zijn, terwijl zelfs onze beste werken in dit leven allemaal onvolmaakt en met zonden bevlekt zijn.’
Dus om terug te gaan naar de rekensom: alle goede werken die je doet kunnen toch nooit zo goed zijn dat ze iets aan de uitkomst veranderen. Dat blijft: de eeuwige dood.

   Eeuwig leven    
+ Zonde              
+ Goede werken 
= Eeuwige dood  

Is er een rekensom met een andere uitkomst? Het lijkt onmogelijk, maar toch is er een andere uitkomst. Je leest er over in, misschien wel de bekendste Bijbeltekst, Johannes 3:16. Het zijn woorden van de Here Jezus: ‘Want God had de wereld zo lief dat hij zijn enige Zoon heeft gegeven, opdat iedereen die in hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft.’ (Johannes 3:16)
Je zou het niet geloven als Jezus het niet zelf gezegd had. Je zou denken dat je door heel veel goede dingen te doen het goed kunt maken met God. Compensatie voor alles wat je verkeerd gedaan hebt. Maar dat kan niet. En wat dan wel kan: door alleen maar te geloven komt het goed. Voor God is de relatie –hoe sta jij tegenover hem? aanvaardt je hem?- kennelijk belangrijker dan de dingen die je doet. Als je hem aanvaardt, zoals hij jou aanvaardt, dan is alles goed. Zoiets heb je als mensen onder elkaar ook wel.  Als ik jou beledigd heb, dan voel je je gekwetst. Het voelt niet goed meer tussen ons. Maar als ik dan laat merken dat het mij echt spijt, dat ik je geen pijn wil doen, maar je juist waardeer, meestal komt het dan ook weer goed. En dan is het mooi als ik nog iets doe om het goed te maken –misschien vind je een bloemetje wel erg sympatiek- maar het belangrijkste zit in de relatiesfeer: het ‘sorry’, het aanvoelen, het waarderen. Daar gebeurt het. Zo is het ook bij God: in het aanvaarden, in het geloven in hem, daar gebeurt het. Dan, zoals Johannes zegt, krijg je het eeuwige leven. Dan is er zoveel veranderd dat God eeuwig met je wil leven.

   Eeuwig leven 
+ Zonde            
+ Geloof           
= Eeuwig leven 

Ja, het is nog iets mooier. Je zou kunnen denken dat jou geloof in God een prachtige prestatie is die God dan beloont met het eeuwige leven. En dat is het niet helemaal.
Nee vaak is je geloof helemaal niet zo geweldig. Ook bij mensen die een relatie met God hebben merk ik vaak twijfel, opstandigheid, er niet zo mee bezig zijn. Ook bij mij zelf is het soms heel sterk en soms veel zwakker. Maar uiteindelijk hangt het niet af van de waarde of de kwaliteit van mijn geloof. De catechismus zegt in antwoord 61:
Waarom zegt u dat u alleen door het geloof rechtvaardig bent? Niet omdat ik door de waarde van mijn geloof voor God aangenaam ben. Maar alleen de voldoening, gerechtigheid en heiligheid van Christus is mijn gerechtigheid voor God. En alleen door het geloof kan ik die aannemen en tot mijn eigendom maken

Als ik het in de rekensom zet: Als het er op aan komt is alleen het offer van de Here Jezus aan het kruis genoeg om het goed te maken tussen God en mij. Zo goed dat God nu en nadat je gestorven bent en altijd met je wil leven. Alleen dat sterven aan het kruis, dat heb jij niet gedaan, dat is niet iets, van jou, dat staat buiten jou.

   Eeuwig leven   
+ Zonde
+ Christus’ offer
= Eeuwig leven

Maar doordat je gelooft, doordat je Jezus Christus aanvaard, pak je hem en zijn offer aan en wordt dat iets van jezelf. Het is niet van jouzelf, je hebt het niet zelf goedgemaakt, maar God ziet jou alsof jezelf het offer gebracht hebt wat alles goedmaakt tussen hem en jou. Wat je verkeerd gedaan hebt, verdwijnt als het ware daarachter.
De catechismus legt dat uit in antwoord 60: ‘Hoe bent u rechtvaardig voor God? Alleen door waar geloof in Jezus Christus. Al klaagt mijn geweten mij aan, dat ik tegen alle geboden van God zwaar gezondigd en geen daarvan gehouden heb en dat ik nog altijd uit ben op elk kwaad, toch schenkt God mij, zonder enige verdienste van mijn kant, alleen uit genade, de volkomen voldoening, gerechtigheid en heiligheid van Christus. Hij rekent mij die toe, alsof ik nooit zonde had gehad of gedaan, ja, alsof ik zelf al de gehoorzaamheid volbracht had die Christus voor mij volbracht heeft. Aan deze weldaad heb ik alleen deel, als ik die met een gelovig hart aanneem. 
Wat heb je er aan dat je gelooft? Niet dat je alles krijgt waar je behoefte aan hebt. Nee geloof is een relatie. Een relatie waarin je op een bepaalde manier jezelf kwijt raakt. Je krijgt een relatie met iemand die geweldig is: God. En tegelijk laat je veel los waar je nu behoefte aan hebt. Je behoefte om in dit leven alles te hebben aan geld, mooie spullen, een gezond lichaam… Je behoefte om op alle vragen het antwoord te weten. Want bij God horen, je mag gaandeweg leren dat dat veel meer is. Als je gelooft mag je bij hem horen. De catechismus zegt dat de vruchten ervan in je leven zichtbaar worden (v.a. 64) B.v. geduld, liefde, eerlijkheid en nog veel meer. Je mag bij God horen, niet alleen nu, ook na dit leven, eeuwig. Dan -ja je moet even geduld hebben- dan zul je pas echt merken hoeveel je aan het geloof hebt.

    Eeuwig leven       Eeuwig leven    
+ Zonde                 + Zonde
                              + Christus’ offer  
= Eeuwige dood     = Eeuwig leven

Ik heb twee optelsommen naast elkaar gezet. Sommen. Maar het is leven, vlees en bloed: Wie ben je? Hoe ben je bezig? Wat doe je andere mensen aan en wat doe je God aan? Hoe sta je tegenover God? En wat is je toekomst? Eén van die beide optelsommen is een plaatje van uw, jouw leven. Wat ik verlang is dat dat rechtse plaatje je leven afbeeldt.
Amen