Terug van vakantie kan er van alles zijn waar je tegenop ziet. De preken van september nemen ons mee naar een profeet op een uitkijktoren, Habakuk.

Liturgie
Welkom
Openingsbelijdenis
Groet
Psalm 86:5
Tien geboden, Mat.22:37-40
Psalm 86:2,4
Gebed (Efeze 3:14-19)
Genadeverkondiging (Efeze 3:20-21)
GK Gezang 141
Doopformulier
Psalm 105:5
Doop
Psalm 103:5,7
Gebed
Habakuk 1
Psalm 79:1,2,3
Preek over Habakuk 2:1
Psalm 73:1,2,7,9
Gebed
Mededelingen
Collecten
LB Gezang 293
Zegen

De preek werd gehouden op de eerste zondag na de schoolvakanties. In de preek wordt verwezen naar de doop van een meisje, geadopteerd door een echtpaar uit onze gemeente.

Preek
Bijna iedereen is weer terug van de vakantie. Jongens en meisjes, misschien ben je op vakantie wel op een hoge plek geweest waar je ver kunt kijken. Op een berg, of aan zee: op een duin. Soms kun je op een kerktoren klimmen of een uitkijktoren.

Julia is met haar vader en moeder en haar broertje in Berg en Bos, je weet wel, bij de Apenheul. Ze rent de berg op en bijna net zo hard klimt ze de klimtoren in. Beneden loopt haar broertje, die net nog een gemene opmerking maakte, haar vader, die de laatste tijd vaak zo somber kijkt en haar moeder, ja, het lijkt wel of ze helemaal niet gelukkig is. Julia is blij dat ze even niet bij hen is. Het is vaak niet zo gezellig thuis. Julia ziet er al weer tegen op dat de vakantie straks voorbij is. Papa, waarom kijkt hij zo vaak somber? Het gaat niet goed op zijn werk. Hij is bang dat hij straks ontslagen wordt. En mama… Mama wil zoek kunnen naar een andere kerk. Julia ziet het al voor zich: iedere zondag naar een onbekende kerk gaan. Een andere kerk dan haar vriendinnen. En Niels … die moet haar altijd pesten.
Maar nu staat ze boven op de klimtoren. Wat kun je ver kijken! De bomen, de wolken, de zon, de hemel… Julia denkt aan God, die alles gemaakt heeft. Wat moet Hij groot zijn! Vreemd. Als ze nou naar beneden kijkt zijn papa en mama en Niels heel klein. Als je ziet hoe groot de wereld is en hoe groot God is, dan lijken grote problemen een beetje kleiner.

En als we terug komen van onze vakantie zijn er inderdaad problemen. Er dreigen ontslagen. Er zijn gemeenteleden die niet gelukkig zijn in hun kerk. Kinderen worden gepest. Je kunt er tegen op zien om weer terug te gaan naar je huis, je werk, je school, je kerk.

Daarom wil ik u in deze eerste maand van het seizoen meenemen naar een man op een uitkijktoren. Habakuk heet hij. Hij leeft in een tijd van crisis

De tijd van Koning Jojakim, één van de laatste koningen in Jeruzalem. Het is een tijd van corruptie en fraude. Het gaat zelfs gepaard met bloedvergieten. Vooral de armsten worden het slachtoffer. Het joodse volk heeft goede wetten van God gekregen die het recht en de mensen en ook de kwetsbaarsten beschermen. Maar de machtige rijken in Habakuks stad Jeruzalem trekken zich er niks van aan. En de koning gaat voorop.
Ik ken nog een andere profeet uit die tijd. Misschien kent u hem ook: Jeremia. Je merkt bij Jeremia wat een verdriet hij van dit alles heeft. Hij lijdt er onder. Het lijkt wel: als de mensen het ontzag voor God kwijt raken, dat ze ook het respect voor de medemens verliezen. De samenleving zonder God maakt de mensen kapot. Die corruptie, daar zit het zelfde achter als de crisis die onze banken en uiteindelijk een groot deel van de economie overhoop gooit: hebzucht. Het was die hebzucht waardoor de elite van Jeruzalem over lijken ging. Het was dezelfde hebzucht waarop banken speculeerden met het aanbod van te hoge leningen en op allerlei manieren is de drang naar bezit en succes aanwezig in onze crisis.
Ik noemde Jeremia, maar ook Habakuk lijdt er onder. We merkten het in de eerste verzen van de schriftlezing. Hoe lang nog Heer? U luistert niet. U brengt geen redding. Hoe kunt u dit allemaal aanzien? Als je die eerste drie verzen rustig op je in laat werken dat ontmoet je een profeet die lijdt onder de ellende van het volk. Hij zit er mee. Wat moet ik? Het is een worsteling.
Een worsteling die je misschien ook wel kent. In mijn moeite –dreigende werkloosheid of ziekte-: wat heb ik aan mijn geloof? Wat heeft God mij te zeggen? En wat heb ik, wat hebben wij elkaar en de wereld waar we in leven te zeggen?

Habakuk worstelt er mee. En het wordt nog erger als hij Gods antwoord op de crisis moet vertellen. De Chaldeeën komen. Koning Nebukadnessar, met zijn wrede legers. Ze komen uit het oosten, waar Abraham ook vandaan kwam: Ur der Chaldeeën. Ze hebben Babel overwonnen en daarna Nineve, de hoofdstad van het wrede assysische rijk. Dat machtige volk gaat ook Jeruzalem overwinnen. Dat is Gods antwoord op de corruptie en het bloedvergieten in Jeruzalem. Hij stuurt Nebukadnessar om er een einde aan te maken. Je huivert als je hoort hoe Habakuk het vertelt. Hij vergelijkt de wrede legers met roofdieren als panters, wolven en arenden. Met een zandstorm uit het oosten die alle zandkorrels voor zich uit blaast. En dan vers 11b: ‘Boeten zal hij, die van zijn kracht zijn god maakt’ Daar gaat het om. De koning en de elite in Jeruzalem met hun maffiapraktijken moeten boeten. De wrede Babylonische legers zijn Gods straf.
Nu weet Habakuk het antwoord van God op al het onrecht. Maar het is geen antwoord waar hij blij mee is. Zijn worsteling wordt nog heftiger. Kernachtig lees je het in de tweede helft van vers 13:
Waarom dan verdraagt u deze trouwelozen,
zwijgt u nu de wetteloze verslindt
wie rechtvaardiger is dan hij?
God maakt een einde aan iets ergs, maar wat we krijgen is nog veel erger. We komen niet van de regen in de drup, maar van een motregentje in een stortbui.
Zo is het zo vaak. Aan onrecht en ellende komt altijd wel weer een einde. Maar wat er voor in de plaats komt is soms nog erger. Aan de credietcrisis zal wel weer een einde komen. Maar brengen saneringen en reorganisaties ons niet in een nog hardere samenleving?

De worsteling met het onrecht blijft. En wat is dan het antwoord?
En antwoord waar wij vandaag echt wat aan hebben. Het is één van de verzen uit het oude testament die mij het meest heeft aangesproken. We lezen Habakuk 2:1.
Ik ga nu op mijn wachtpost staan,
betrek mijn post op het bolwerk,
kijk uit om te zien wat de HEER mij zal zeggen,
wat hij mij antwoordt op mijn verwijt.

1. Wees een Habakuk: met het hart bij de ander (2:1b)
Habakuk gaat met zijn vragen, zijn worsteling naar een hoge plek, een wachtpost. Waarom? Ik kijk uit om te zien wat de Heer mij zal zeggen, wat hij mij antwoordt op mijn klacht. Tenminste, zo staat het in de Nieuwe Bijbelverklaring. In bijna alle andere vertalingen staat het anders. Bij voorbeeld de NBG-vertaling van 1951: ‘wat ik moet antwoorden op mijn klacht.’
Waarom is dat in de NBV veranderd? Het lijkt niet helemaal te kloppen: ‘Ik moet antwoorden op mijn klacht’. Dat loopt niet goed. Waarschijnlijk is er een foutje gemaakt bij het overleveren van de tekst en stond er eerst: ‘Hij antwoordt op mijn klacht. Dan loopt het beter. Althans dat vinden de vertalers van de NBV. Wat in de hebreeuwse tekst staat -letterlijk vertaald: ‘Ik moet antwoorden op mijn klacht’- klinkt vreemd.
En toch zou ik niet willen zeggen dat er een foutje gemaakt moet zijn. Integendeel. Dat vreemde is juist het verrassende van deze tekst. Habakuk gaat antwoorden op zijn eigen klacht.
Dat is nou precies de profeet, de man van God. Dat is niet een man die van een afstand boodschappen van God lanceert. Nee God geeft een man die naast de mensen staat. Hun nood is zijn worsteling. God laat zijn woorden uit de mond van een mens klinken. Een mens met een hart, die anderen kan aanvoelen. Gods woorden krijgen zo een menselijke klank. Geen menselijk inhoud. Daar kom ik straks op. Maar wel een menselijke klank. Zodat de Israelieten kunnen aanvoelen: deze man, die Gods woorden spreekt, hij is één van ons. Hij kent onze nood en onze angst.
God doet het maximale om zijn goede woorden dichtbij te brengen. Zo is hij. Dat heeft hij nog duidelijker laten zien toen hij zijn eigen Zoon een mens liet worden. Het goddelijke woord in eigen persoon. Een mens van vlees en bloed met onze moeiten en angsten. In de persoon van Habakuk zie je al iets van de komende Christus. Die zal 600 jaar later onze ellende op zich nemen om die wég te dragen. Zo ver kan Habakuk niet gaan. Maar Habakuk mag wel een mens zijn waarin God heel dicht bij andere mensen komt.
Waarom deze Bijbeltekst mij zo aanspreekt? Omdat het iets laat zien van hoe de ambtsdrager is. Door God gestuurd om dicht bij andere mensen te komen. Hun moeite wordt mijn klacht en zo breng ik het bij de Here. Natuurlijk met al mijn beperkingen. Maar wel met die intentie.
En ik wil u oproepen om zo –in het spoor van Habakuk en in het spoor van Christus- tussen de mensen te leven. In de gemeente en in heel je leefwereld.
Wat is er een nood in deze wereld. Kijk naar de dopeling die wij vandaag verwelkomen in onze gemeente. Een meisje dat nu al bezig is helemaal één van ons te worden. En tegelijk, als je even wat dieper nadenkt, zie je in haar aanwezigheid allerlei moeiten aangewezen. Ik denk aan de moeite van de kinderloosheid. Dat is toch de aanleiding geweest waarom om aan adoptie te gaan denken. Kinderloosheid is één van die moeiten waaronder mensen gebukt gaan, in onze gemeente én daar buiten. Haar aanwezigheid in onze gemeente bepaalt ons ook –en blijft ons bepalen- bij de armoede, waardoor een biologische moeder niet zelf voor haar dochter kan zorgen. Wat een onrecht zit er achter die armoede. Ik weet niet precies hoe dat zit in haar geboorteland. Maar ik weet wel dat daar en hier en in het Jeruzalem van Habakuk en overal in de wereld de hebzucht tot uitbuiting en armoede leidt. Wat leven wij in een kapotte wereld. Internationaal, maar ook dicht bij huis wordt daar onder geleden.
En wat Habakuk en later Christus ons leren is: in de nood om je heen dicht bij te komen. Op een uitkijktoren kun je ver kijken. En dat gaat Habakuk ook doen, daar kom ik zo op. Dat moeten wij van hem leren. Maar tegelijk: heb je hart bij die problemen van de anderen beneden. Ook al lijken ze klein van af die hoge toren, Habakuk is ze niet vergeten en Christus vergeet ze niet. Als je opziet tegen terugkomen in je huis, je werk, je school, je kerk.

Laat jouw moeite mijn klacht, mijn gebed zijn. Laat de gemeente een plek worden waar dat de mentaliteit is. Ik denk aan het verbondenheid-project van vorig seizoen. Laat dit het vervolg zijn om aan te werken. In de geest van Habakuk elkaar dicht bij komen. Elkaar begrijpen en aanvoelen, meer dan we tot nu toe doen. Probeer te beseffen hoeveel mensen zich onbegrepen voelen. Ook in discussies die we met elkaar voeren. Laat de Geest, die in Habakuk en in Christus werkte deze Voor-hof omvormen tot een oase in een harde wereld.

2. Wees een Habakuk: met het oor naar Gods antwoord (2:1a)
De nood van de ander zien, zien met je ogen en meevoelen met je hart, dat is veel waard. Zo ben je als Habakuk, zo ben je mensen van Christus in de gemeente en in de wereld. Maar hoe kun je dan helpen? Wat heb je te bieden? Je kunt soms zo machteloos staan bij de moeite van een ander. Vooral als je wereldwijd kijkt. Dat had Habakuk al: wat kunnen we tegen zo’n wreed leger wat heel de toen bekende wereld onder de voet liep? En dat grootschalige is in onze tijd nog veel sterker. Wat kan een mens op mensenmaat dan doen? Je kunt stukjes hulp bieden. God geeft ons daar mogelijkheden voor. Zoals jullie voor jullie meisje mogen zorgen. Er is een heleboel ellende in haar geboorteland waar je machteloos tegenover staat, maar iets kun je doen. Stukjes hulp geeft de Here ons te bieden.
Maar er is meer. Kijk naar Habakuk. Hij gaat op een hoge plek staan. Op zijn wachtpost, een plek waar hij ver kan kijken. Op mijn wachtpost, zegt hij. Hij kijkt niet als militair naar een vijandig leger wat er misschien aan komt. Maar als profeet. Hij kijkt daar boven uit. Hoe groot en massief het geweld en het onrecht in de wereld, als profeet kun je toch nog hoger kijken. Gods antwoord geeft een hoger uitzicht. Dat antwoord gaan we volgende week horen.
Maar nu al zou ik willen zeggen: je krjigt antwoord als je er boven uit kijkt. Als je blik gericht is op alles wat er na de vakantie op je af komt, op de crisis, op de mexicaanse griep en al die andere problemen, dan loop je vast. Ja, je kunt wel stukjes oplossen. Maar als je niet verder kijkt loop je uiteindelijk vast.
Je ziet dat bij de dichter van Psalm 73. Hij loopt vast, niet alleen in alle tegenslagen die hij te verwerken krijgt, maar vooral ook in de geloofsworsteling: waarom toch? Totdat hij naar een uitzichtpunt gaat, een geestelijk uitzichtpunt: de tempel. En leven zonder God kan mooi zijn, maar loopt uiteindelijk op niets uit.
Kijk omhoog naar de Here. Die machtiger is dan het machtigste leger, de zwaarste crisis en de gevaarlijkste ziekte. Die het leger van Nebukadnessar liet komen als straf, maar die uiteindelijk genade kent. Kijk naar het kruis van Christus. Dan biedt je meer dan een stukje hulp. Een volmaakte toekomst en een machtige hand die je nu al daar heen leidt.
Het mooiste wat jullie jullie dochter kunnen geven is niet de welvaart van Nederland. Het is het leven in het verbond met God. Een vader en moeder voor haar zijn die het hart dicht bij het hare hebben, ook al kost dat soms moeite en pijn. Een vader en moeder zijn die haar bij het kruis van Christus brengen.
Laten we zo naast elkaar staan, in al onze gezinnen, in de gemeente. Met het hart bij de ander en het oor naar Gods antwoord. Dan zal deze Voor-hof een oase zijn in onze harde wereld.
Amen.