Echtscheiding, samenwonen… In het klimaat rond het huwelijk is veel veranderd. Zijn de bijbelse waarden nog van deze tijd? Een preek over het zevende gebod.

In de tien geboden is God aan het woord. God die zichzelf bevrijder noemt. En in sommige geboden kun je dat ook heel goed merken. En gebod om te rusten heeft iets bevrijdends. Maar hoe zit dat met het gebod op overspel. Zijn de bijbelse normen over huwelijk en seksualiteit niet betuttelend en bekrompen? Ze passen misschien in de tijd van toen, maar niet in de tijd van nu.

Over die tijd van nu wil ik het hebben in het eerste gedeelte van de preek. Daarna komen we bij de christelijke waarden rond het huwelijk. In de laatste twee delen verbinden we daar conclusies aan.

Veel vaker dan vroeger gaan mensen die getrouwd zijn uit elkaar. Vroeger was het een schande. Je dacht er niet over om uit elkaar te gaan. Je zou er zeker niet over praten. Er rustte een taboe op. Dat is wel heel anders geworden. Als je niet bij elkaar past, dan kun je maar beter scheiden, wordt vaak gezegd.

Het kan ook veel gemakkelijker in onze samenleving. Vroeger was het ondenkbaar dat een vrouw alleen zich kon redden. Door de emancipatie zijn vrouwen veel zelfstandiger geworden. Het is wel moeilijk om na een huwelijk alleen verder te gaan. Maar niet zo als vroeger.

Niet alleen echtscheidingen komen veel meer voor, ook ongehuwd samenwonen. Probeer het eerst eens uit of je wel bij elkaar past. Voordat je je aan elkaar bindt en een dure bruiloft organiseert. Als het niet bevalt kun je makkelijker uit elkaar.

Dat dat allemaal zo veranderd is staat niet op zichzelf. Het heeft er mee te maken hoe wij mensen tegenwoordig zijn. Iedereen wil graag zijn eigen gang kunnen gaan.
Niet zoals vroeger dat alles vast staat hoe je leeft. Nee, zelf keuzes maken. Je vader kiest geen beroep meer voor je, dat kies je zelf. Je kleren, de inrichting van je huis, je vakantiebestemming, je kiest het allemaal zelf. En ook met wie je je leven deelt. En hoe? Wil je een wat vastere relatie, bijvoorbeeld een huwelijk? Wil je het wat vrijer, bijvoorbeeld in een Lat-relatie? Wil je een einde maken aan je relatie en alleen of met een ander verder gaan? Het kan allemaal. In onze samenleving kan ieder zijn eigen gang gaan. Je bent vrij om je eigen keuzes te maken.

Dat is in, en het kàn ook in onze tijd. Vroeger was het leven een dagelijkse strijd om het bestaan. Maar in onze welvaartsmaatschappij is die zorg voor de meesten op de tweede plaats gekomen. Boven aan staat bij ons niet het overleven, maar de kwaliteit van leven. Je inspanning en je relaties zijn vooral een middel om voldoening te beleven en gelukkig te worden. Niet later, maar nu. Veel minder dan vroeger zijn we bereid het geluk als iets van de toekomst te zien en daar in het heden voor te strijden en zelfs te lijden. Behoefte bevrediging, daar moet ook je huwelijk of relatie aan meewerken. En als dat niet zo blijkt te zijn komt het vaak tot een einde van de relatie. Vroeger was het leven meer een dagelijkse strijd om het bestaan. Mensen bleven samen, ook al hadden ze het misschien niet zo leuk met elkaar. Ze hadden elkaar nodig om in de eerste levensbehoeften te kunnen voorzien. En ze waren ook veel meer gewend om voor het voortbestaan van een relatie te vechten, zonodig onder lijden en zelfverloochening.

Een groot verschil is natuurlijk ook dat het christelijk geloof niet meer zo’n belangrijke rol speelt. En wat dat er mee te maken heeft, daar wil ik het over hebben in het tweede deel van de preek.

2. Christelijke waarden rond het huwelijk
Christelijke waarden rond het huwelijk. De bijbel spreekt op verschillende plaatsen over trouwen en samenwonen. Maar, wat de bijbel zegt, past dat wel bij onze tijd. Is het niet ouderwets? Eerst je voor het leven aan iemand verbinden, en dan pas één worden, met de seksualiteit daarbij. Is het niet ouderwets: wat God samengevoegd heeft mag de mens niet scheiden? Dat past toch helemaal niet in onze tijd? Nee, inderdaad. Laat dat voor ons heel duidelijk zijn: de bijbel leert dingen die niet in onze tijd passen.

De Here Jezus heeft verschillende keren laten merken dat Hij erg tegen scheiden was. En dat past niet in onze tijd. Maar nou moeten we niet denken dat dat iets typisch van die tijd was. Nee, ook in die tijd kon je vrij gemakkelijk scheiden. En dan komt de Here Jezus met een boodschap die in die tijd helemaal niet past. En dat weet Hij ook heel goed. Hij doet dat expres. Want, zo zegt Hij, zoals het nu is, is het niet goed. Zo is het van het begin niet geweest.

En dan vertelt Hij hoe het begonnen is. Wat wij ook gelezen hebben: de instelling van het huwelijk in het paradijs. De bijbel leert ons waarden en normen die niet van onze tijd zijn. Ze zijn van een betere tijd. Zoals het was in het paradijs, of soms ook: zoals het later zal zijn in Gods koninkrijk.

God zei in het paradijs: het is niet goed dat de mens alleen is. God wil niet één mens. God wil ook niet een heleboel losse mensen die niks met elkaar te maken hebben. Hij wil mensen die door het huwelijks en gezinsbanden bij elkaar horen. Het moeten mensen zijn die met elkaar rekening houden. Die gebonden zijn aan onderlinge verhoudingen en verplichtingen. Zó –aldus zijn Zoon- voegt God samen wat mensen niet mogen scheiden. Dat doet Hij in het huwelijk. Maar meer in het algemeen: God ìs zo. Hij wil dat mensen bij elkaar horen. Dat we verbinden en verplichtingen tegenover elkaar hebben. Dat we niet onze eigen gang gaan, maar rekening houden met anderen. Je zou kunnen zeggen: dat is Gods basisprincipe voor mensen onder elkaar, voor het huwelijk en het gezin.

En stel je dan de vraag of scheiden mag… Ja dat is natuurlijk een vraag waar ik vanmiddag wat over moet zeggen. Wat vindt de Here, wanneer mogen getrouwde mensen uit elkaar gaan. Dan hebben wij de neiging om te zeggen: in dat en dat geval mag het. Zo is dat gegroeid in de kerk. We weten één, twee of meer echtscheidingsgronden op te noemen. Overspel, ongeloof, mishandeling misschien… Zo is daar veel over gesproken en ik moet erkennen dat ik ook zo over gepreekt heb. En toch is dat niet goed. We moeten vooral en allereerst zeggen wat de stijl van Gods koninkrijk is. Dat is: je naaste liefhebben als jezelf. Ook als je het moeilijk hebt met hem of haar. Het is: heel ver gaan in het rekening houden met elkaar. Trouw, liefde en zelfverloochening is de stijl van het paradijs en van Gods koninkrijk. Je moet kunnen vergeven. Echte liefde kan als het moet ook van één kant komen. Misschien brengt het huwelijk jou weinig geluk en bevrediging van je behoeften. Maar dan moet de zorg voor je partner en eventuele kinderen bovenaan staan. Het leven hier brengt soms veel strijd en lijden. Veel geluk en voldoening zullen we pas later beleven. Scheiden past per definitie niet in de stijl van het paradijs en Gods koninkrijk.

Het past bij de Here Jezus om ook als je man of vrouw vreemd gegaan is te vergeven. Dat past bij Hem die ook ons een nieuwe kans geeft. Zeven maal zeventig maal. Als het echt onmogelijk is om dat op te brengen, dan is de Here Jezus daar ook barmhartig mee. En dat mogen wij ook zijn. Niet op een manier van: valt dat nou wel of niet onder de bijbelse echtscheidingsgronden. We moeten niet gaan schematiseren. De bijbel kent maar één schema: De onvoorwaardelijke liefde en trouw die God ons leert betekent in principe: niet scheiden. In de uitzonderingsgevallen waarin dat echt niet meer mogelijk is, mogen we ook weten van Gods barmhartigheid. De bijbel noemt daar dan ook enkele concrete gevallen van. Als het na overspel of in een huwelijk met een onchristelijke man of vrouw niet mogelijk is samen verder te gaan. Er zouden wel meer van zulke gevallen te noemen zijn. Maar dat zijn dan de uitzonderingen op een goede regel: strijd er voor, lijd er voor om je partner en je eventuele kinderen trouw te blijven.

Die trouw is ook het kader waarbinnen seksualiteit een plaats heeft. Het nieuwe huwelijksformulier zegt het mooi: De Schepper wil een ring van trouw zien om de intieme liefde. Je vader en moeder verlaten en je vrouw aanhangen, ‘aankleven’ aan elkaar gehecht of verbonden worden. Een officiële zaak, waar de families en de samenleving bij betrokken zijn. Wij noemen dat tegenwoordig huwelijk en doen het op het gemeentehuis. Dat zijn dingen die mensen uitgevonden hebben. Maar het is Gods wil dat het iets heel anders moet zijn dan het vrijblijvende samenwonen, iets van twee mensen waar anderen buiten staan. In die officiële band tussen twee mensen, waarvan Jezus benadruk dat die niet gescheiden mag worden, spreekt de bijbel dan over tot één vlees zijn. De ring van trouw rond de intieme liefde en seksualiteit. Dit zijn dingen die niet van onze tijd zijn. De stijl van Gods koninkrijk is ook niet van onze tijd. Jezus leert ons juist anders te zijn. Niet ouderwets in de zin van, zoals het in de jeugd van onze oude mensen was. Nee, radicaler. Wij moeten ouderwets zijn in de zin van: leven in de stijl van het paradijs. En tegelijk vooruitstrevend: leven in de stijl van het komende koninkrijk.

3. Verootmoediging rond het huwelijk
Zo wil God dat wij huwelijk en relaties leren aanvoelen. En nou gebeurt het onder ons steeds vaker dat mensen scheiden en dat mensen voor het huwelijk gaan samenwonen. Dat moet ons klein maken. Verootmoediging is het woord dat hier terugkomt. Wij moeten ons verootmoedigen dat het bij ons niet toegaat naar de stijl die God leert.

Wíj moeten ons verootmoedigen. Ja, kijk uit. Gemakkelijk kijken we naar die mensen die gescheiden zijn of samenwonen. Maar we moeten nu niet naar een ander wijzen, maar naar onszelf. Wij moeten ons gezámenlijk verootmoedigen. Want met elkaar hebben wij een leefklimaat waarin het moeilijker wordt nee te zeggen tegen scheiden en ongehuwd samenwonen. Daar zijn niet alleen die mensen schuldig aan die het ook metterdaad doen. Daar zijn we samen schuldig aan.

Wij hebben samen een leefstijl waarin iedereen zijn eigen gang kan gaan. Rekening houden met elkaar, luisteren naar gezag, aanvaarden van Gods leiding hebben daarin minder en plaats. Ook toezien op elkaar, elkaar steunen, je leefstijl op elkaar afstemmen, het verwatert allemaal. Er is een leefstijl gegroeid waarin trouw en zelfverloochening minder plaats hebben. In plaats van het lijden en strijden met uitzicht op het komende geluk is het zoeken van geluk en bevrediging sterker geworden.

We zijn steeds minder bereid om offers te brengen, in het vertrouwen dat het echte geluk later komt. En dan worden we ongeloofwaardig als we dat wel vragen van mensen die een moeilijk huwelijk hebben. En ben je dan nog geloofwaardig als je van gescheiden mensen vraagt ongehuwd te blijven? Als je van homofielen vraagt af te zien van homoseksueel samenleven? Als je van jongeren vraagt geslachtgemeenschap uit te stellen tot na de huwelijksdag?

Er is in onze gemeente weinig positieve waardering voor het ongehuwd blijven.
Ook al zegt Jezus dat het huwelijk uiteindelijk zal verdwijnen en zegt Paulus dat het goed is ongehuwd te zijn. Er leeft onder ons een sfeertje dat het abnormaal is als je niet trouwt. Maar daarmee maken we het gescheiden mensen en homofielen extra moeilijk.

Wij moeten ons samen verootmoedigen. Ook hierover dat de liefde binnen onze huwelijken soms zo zwak is. Als we binnen huwelijken egoïsme, onverschilligheid en dominant gedrag of uit elkaar groeien verdragen, dan zijn we er samen schuldig aan dat dat bij sommigen van ons tot scheidingen leidt. Dan zijn we er samen schuldig aan dat kinderen van hun ouders een heel verkeerd voorbeeld krijgen en zich in hùn huwelijk weer veeleisend of gemakzuchtig gaan gedragen. Dan zorgen we ook samen voor een klimaat waarin jongeren zeggen: ik ga eerst maar eens een poosje samenwonen voordat we gaan trouwen.

En als wij met elkaar de cultuur in stand houden van dure bruiloften en dat je een eigen huis, tot in de puntjes ingericht moet hebben voordat je trouwt, ja, dan bevorderen we dat jongeren eerst gaan sparen en samenwonen voordat ze trouwen.

Er is veel waar we ons voor moeten verootmoedigen. We zullen daarom vragen om vergeving. En er moet heel wat veranderen. Vernieuwing van het klimaat rond het huwelijk, zou ik boven het slot van de preek willen zetten.

4. Vernieuwing van het klimaat rond het huwelijk
Vernieuwen moet heel het klimaat rond het huwelijk. Waar zullen we beginnen?

Laten we beginnen met geloof. Ja, geloof. Want als we zien hoeveel we tekortschieten, niet alleen sommigen die gaan scheiden of samenwonen, maar wij allemaal, dan verdienen we Gods straf. God wilde het zo anders in het paradijs. Jezus leert het zo anders. Wij zijn het niet waard dat we een God hebben en dat we mensen hebben die rekening met ons houden. Maar toch, we mogen geloven in vergeving. Je mag geloven dat Christus ook voor jouw zonden, ook voor deze zonden is gestorven. Laat onze vernieuwing daarom beginnen met het geloof dat dat ook voor ons is en dat we zo met een schone lei opnieuw mogen beginnen.

Dat geloof, en dat in de tweede plaats, verbindt ons ook met Christus om hem na te volgen en in zijn stijl te leven. Trouw aan je beloften, ook als dat moeilijk is. Liefde die soms van één kant moet komen. En dat dan niet alleen in het huwelijk. Nee, dat moet heel ons leven kenmerken. Dat moet in onze gemeente een klimaat worden. Radicaal de Here Jezus volgen. Alleen zo zullen we met elkaar bereiken dat mensen die dreigen te scheiden zeggen: ‘we blijven elkaar toch trouw’, en dat jongeren die willen gaan samenwonen zeggen: ‘eerst beloven we elkaar trouw voor het leven’.

En dat geloof, dat is in de derde plaats ook het vertrouwen dat later het volmaakte geluk komt. In dat vertrouwen kunnen we nu veel teleurstellingen en tegenslagen verdragen. Het leert ons te beseffen dat we het volmaakte geluk en de bevrediging van onze behoefte aan levenskwaliteit hier maar zeer ten dele zullen beleven. Maar wel mogen we vertrouwen dat de Here ons er door heel helpt. En dat we in een weg van lijden en strijden, van zelfverloochening en trouw onderweg zijn naar het volkomen geluk. Als je er vast op vertrouwt dat de Here je dat zal geven, dan helpt dat je ook om met overtuiging en radicaal zijn weg te gaan, ook als die moeilijk is.

Laten wij elkaar, getrouwd en ongetrouwd, daarbij Gods zegen toebidden. En dat we door Gods trouw omsloten trouw zijn, in het huwelijk en in alle dingen.

Amen