Welkom

Openingsbelijdenis

Groet

Psalm 131

Gebed

Jesaja 38:1-20

Psalm 30:1,2,6

Matteüs 6:24-34

GK Gezang 38

Preek deel 1

Psalm 10:7

Preek deel 2

Liedboek Gezang 350

Preek deel 3

Liedboek Gezang 429

Apostolische geloofsbelijdenis

Psalm 103:1,5

Gebed

Mededelingen

Collecten

Psalm 121

Zegen

 

Ik wil om te beginnen ingaan op vier vragen, die ik van u gekregen heb.

Laat ik beginnen bij het begin: het vouwen van de handen. Ik heb dat vorige week beschreven als loslaten. Je gebruikt je handen niet om iets aan te pakken. Ik doe niets, ik vouw mijn handen in elkaar en trek me even terug.

Na afloop vertelde iemand dat hij eens in een preek gehoord had dat het een teken van overgave was. Germaanse strijders staken hun zwaard in de grond, knielden er bij en legden hun handen er gevouwen op. De verliezer gaf zo de strijd op en erkende de overwinnaar.

Ik heb hier nog eens wat over gelezen en gemerkt dat er verschillende verklaringen voor het handenvouwen zijn.  In ieder geval is het duidelijk van Germaanse of Keltische afkomst. In het Middellandse Zeegebied was het opheffen van de handen lange tijd gebruikelijk. Je ziet dat nog als in de rooms-katholieke kerk de mis strikt volgens de oude regels wordt gevierd.

Bij de oudste gebeden, die nog stammen uit de tijd dat de christenen vooral in het Middelandse Zeegebied woonden, heeft de priester zijn handen omhoog.  Bij gebeden die later toegevoegd zijn, in de tijd toen na Karel de Grote de kerken in Frankrijk, Duitsland en de Nederlanden steeds belangrijker werden, vouwt de priester zijn handen.

In een standaardwerk over de mis las ik dat dat handen vouwen verwant is aan het gebaar waarmee een leenman zijn handen in die van de leenheer legde. Overgave en toewijding aan de aardse heer betekende het. En zo zijn de gevouwen handen bij het gebed een teken van overgave en toewijding aan de hemelse heer.

 

Nog even bij het plaatje (gebeamerd): ga er voor zitten. Voel je adem, voel de rust in je lichaam en concentreer je op het gebed.

Een tweede vraag: Ik heb gezegd dat de woorden ‘uw naam wordt geheiligd’, of beter: ‘uw naam worde geheiligd’ een vraag zijn. Zoals het in de Nieuwe Bijbelvertaling mooi staat: ‘Laat uw naam geheiligd worden’ ‘Geef dat uw naam geheiligd wordt’. Zo lazen we het ook in de catechismus: ‘Geef dat we u kennen en u prijzen’ Maar is dan de tweede ook een vraag: ‘uw koninkrijk kome’? Dat is toch geen vraag? We zijn er toch zeker van dat Gods koninkrijk komt? Dat laatste is zeker waar. Je leest het bijvoorbeeld in één van de teksten die onder zondag 48 staat, de zondag die de bede ‘uw koninkrijk kome’ uitlegt. Ik bedoel Openbaring 22:17 en 20, en dan speciaal vers 20.

 

Ik kom spoedig belooft Jezus. Daar hoef je niet aan te twijfelen. In de bijbel wordt uitgelegd dat dat spoedig niet over vijf minuten hoeft te zijn, maar het zou heel goed kunnen terwijl wij hier nog zitten. Het kan elk moment zo ver zijn. Jezus zegt: ‘Ik kom’. Daar kun je zeker van zijn. Maar de Bijbelschrijver vraagt daarna aan Jezus: ‘Kom Heer Jezus’. Zoals Paulus de eerste brief aan Korinte afsluit met het woord ‘Maranata’. Dat betekent ook kom Here Jezus. In vers 17 van Openbaring 22 lees je dat de bruid ‘Kom’ zegt tegen Jezus. Die bruid, die om de komst van Jezus vraagt, dat is de kerk. En vers 17 zegt het nog eens: laat wie luistert zeggen: ‘Kom’. ‘Maranata’ ‘Kom Here Jezus’ werd veel gebeden door de eerste christenen[1].

De Here Jezus heeft zelf ook gezegd dat we om zijn terugkomst moeten bidden. Als hij in Lucas 17 verteld heeft over de komst van Gods koninkrijk en over de moeilijke tijd die daarvoor komt, dan vertelt hij in hoofdstuk 18 de gelijkenis van de onrechtvaardige rechter.

De les van die gelijkenis is: blijf bidden, en dan is het antwoord dat Jezus komt en recht doet.

Zo zegt Jezus ook in het onze vader: zeg maar ‘Uw koninkrijk kome’. Niet ‘Uw koninkrijk komt’ maar ‘Uw koninkrijk kome’ of zo als het in de Nieuwe Bijbelvertaling staat: Laat uw koninkrijk komen.

God heeft het beloofd, je mag er zeker van zijn.  En tegelijk wil hij dat we er om vragen. Jezus wil komen op ons gebed. God belooft en wij bidden. Dat past bij elkaar. Dat zie je bijvoorbeeld in Daniël 9. Daniël is een jood die samen met veel andere joden in ballingschap is in Susa, ergens op de grens van Irak en Iran. Daniël 9 vertelt dat hij om de terugkeer naar het joodse land bidt. Maar eerst gaat hij in Bijbelboeken onderzoeken wat God beloofd heeft

 

 

Hij leest dan in Jeremia, dat de ballingschap 70 weken zal duren. Dat had God beloofd. En dan begint hij zijn gebed met: ‘Heer, grote en geduchte God, die uw beloften nakomt’. In je gebed, of het nu over het einde van de ballingschap gaat, of over de komst van Gods  koninkrijk, mag je God herinneren aan zijn beloften. Gods beloften zijn als een krachtige magneet, waar onze gebeden op aan moeten trekken.

De eerste drie beden van het onze vader zijn dus allemaal vragen aan God. Vragen, zo heb ik vorige keer gezegd, waarbij je niet vanuit je eigen verlanglijstje denkt. Als je denkt aan de dingen waar jij behoefte aan hebt, dan ga je niet om Gods eer of Gods koninkrijk bidden.  Of dat Gods wil gedaan wordt. Je begint bij de hemel. Ik heb de vorige week laten zien dat de eerste die vragen omarmd worden door de hemel en ook alles met de hemel te maken hebben. Gods glorie, Gods rijk en Gods wil doen, dat is wat je nu al in de hemel ziet. En dat vragen we nu ook voor de aarde. We bidden om dat komende koninkrijk, en dan zal ook Gods naam geprezen en zijn wil gedaan worden, op aarde zoals in de hemel. Betekent dat dan, dat God pas aan de beurt komt als we verder gaan met ‘Geef ons vandaag het brood dat we nodig hebben?’ Nee. Het komende koninkrijk is ook voor mijzelf het mooiste wat er bestaat. Voor vandaag bidt ik om dagelijks brood. Maar als Gods koninkrijk komt dan kan de overvloed niet meer op. Dan is het geluk volkomen. Ook vandaag wil ik God prijzen en zijn wil doen, en daar bidt ik om. Maar in het komende koninkrijk zal God daar veel meer van genieten en ik zelf ook. Niet alleen voor God, maar juist ook voor mijzelf is het prachtig om al vragend en biddend uit te kijken boven de dingen die ik nu vraag en krijg. Ik hoop straks te laten zien dat die start -bij de dingen die nu al in de hemel zijn- ook van invloed is op wat je voor vandaag vraagt.

Laat ik om te beginnen zeggen dat de Here ons leert niet alleen voor onszelf te bidden.

Jezus zegt: ‘vraag maar ‘Geef óns, -niet mij, maar óns- vandaag het brood dat wij nodig hebben.’ Ik bidt dat niet voor mijzelf alleen, maar ook voor de anderen met wie ik aan tafel zit en in mijn gedachten trek ik die kring nog breder. Ik denk ook aan de mensen die niet bij mij aan tafel zitten en aan de mensen die misschien wel helemaal geen tafel hebben.

Paulus zegt dat we moeten bidden voor alle mensen (1 Timoteüs 2:1).  Ik vermoed dat hij daarbij aan het bidden in de kerk denkt (zie vers 8), maar dat is niet de enige plek om voor anderen te bidden. Over gebedsgroepen lees je, voor zover ik weet niet in de bijbel. Wel zou ik willen zeggen dat het gebed geen specialiteit van een groep in de gemeente moet worden.

Het moet juist iets zijn wat er voor ons allemaal helemaal bij hoort. Niet alleen in de kerkdienst of aan tafel, maar ook als we bij elkaar zijn en zorgen delen of samen plannen maken. In onze gesprekken en vergaderingen mag het gebed een grotere plaats hebben. En het gebed van de hele gemeente, dat doen we hier in de kerkdienst. Ik wil u nogmaals oproepen om aan te geven waar we wat u betreft voor zullen bidden. Maak gebruik van het gebedsboek in de hal van de kerk of geef uw gebedspunt op een andere manier door.

 

God luistert naar je gebed. Maar we zijn nu nog steeds niet verder gekomen dan de vraag om een betere wereld waar God later mee zal komen. Wat mag je nu aan God vragen voor vandaag? Jezus gaat verder: Vraag maar: ‘Geef ons vandaag het brood dat we nodig hebben.’ Brood. Daarmee bedoelt hij je levensbehoeften. Dus niet de kale boterham, maar ook je drinken, je gezondheid, je bankpas, een levenspartner, kinderen en noem maar op. Zeg maar: óns verlanglijstje.

Nou bedoelt Jezus niet dat we het precies met de woorden moeten zeggen die hij ons voorzegt. Je mag dat gebed gebruiken, en dat gaan we straks ook doen. Maar meer nog is het bedoeld als een voorbeeld. Doe het maar op deze manier.

En dan valt het mij op dat Jezus, met de manier waarop hij de vraag stelt, ons verlanglijstje kort houdt. Ik wijs op drie woorden:

 

Vragen wat je vandaag nodig hebt, dat is natuurlijk heel beperkt. Precies wat Jezus in de bergrede zegt: geen zorgen voor morgen.  Hou het bij vandaag. Dat klinkt wat overdreven. Maar het zet je wel aan het denken. Zijn wij met onze lange-termijn-doelstellingen niet wat al te parmantig bezig. Jezus bedoelt echt niet dat je nooit met morgen of volgend jaar bezig mag zijn. Maar hij wil duidelijk een ander geluid laten horen dan onze plan-cultuur.

 

Brood is wel heel sober. Zelfs in de gevangenis krijgen ze meer dan water en brood. Maar Jezus prikkelt met die vraag om brood ons denken. Laat je door hem prikkelen. Bij de grote wensen die je hebt, stel jezelf de vraag: past dat nog wel bij Jezus’ bede om brood. Het is mooi om meer te hebben. God gaf rijkdom aan Abraham en Job. En toch heeft je rijkdom, je huwelijk, je carriére maar een betrekkelijke waarde. In zijn nieuwe boek ‘Namaakgoden’ toont Tim Keller aan dat ook de mooiste dingen als liefde, rijkdom en succes het uiteindelijk niet in zich hebben je verlangens te beantwoorden en je gelukkig te maken. Wij mensen, die afkomstig zijn uit het paradijs, waar de eerste bladzijden van de bijbel over schrijven, hebben een verlangen naar groter geluk dan de beste dingen op deze aarde ons kunnen geven. Daardoor zijn we geneigd om van liefde of van geld te veel te verwachten en er zelfs afgoden van te maken, zoals Jezus dat over het geld zegt, de Mammon.

 

We mogen bidden om het brood dat we nodig hebben. Ook dat zet je aan het denken. Wat heb je nodig? Nodig… dat betekent dat je het ergens voor nodig hebt. Het zet je aan het denken over het doel van je eten, je slaap, en je studieboeken.

 

En bij het nadenken daarover is het heel mooi dat de vraag om spullen voor vandaag als vierde in het gebed van Jezus staat.

De drie vragen die we al gesteld hebben maken duidelijk waar we die spullen voor nodig hebben.

 

God erkennen als gever, God danken. Op die toon spreken vooral de psalmen over Gods gaven. De catechismus legt hier de nadruk op in zondag 50:

Geef ons heden ons dagelijks brood.

Dat wil zeggen:

Wil ons zó verzorgen met alles wat wij voor ons lichaam nodig hebben, dat wij daardoor erkennen dat U de enige oorsprong van al het goede bent en dat onze zorg en inspanning en ook uw gaven ons niet baten zonder uw zegen.

Leer ons daardoor ook ons vertrouwen niet langer op enig schepsel, maar op U alleen te stellen. (Heidelbergse Catechismus Zondag 50 v.a. 125)

 

Dat is steeds de blikrichting van de bergrede, waarin Jezus het gebed leert. Zoek eerst het koninkrijk van God, lazen we. Daar wordt je verlangen echt bevredigt, daar kun je pas echt gelukkig zijn. Tot die tijd kunnen het nog maar stukjes zijn, ook zijn het mooie en soms heel dure stukjes. Zie jezelf maar als kind, die naast Vader staat, die het grote feestmaal klaarmaakt. Af en toe mag je een hapje proeven, heerlijk. In al het moois wat je nu krijgt proef je hoe zalig het feestmaal straks zal zijn.

 

Om God te dienen. Zoals Hizkia genas en er vijftien jaar bij kreeg om God daarvoor te prijzen, maar ook om die reservetijd in dienst van God te gebruiken. Of denk aan Hanna, een vrouw met een vruchtbaarheidsprobleem, die op haar gebed een jongetje kreeg, Samuël, om God te dienen. En of het nou gaat om je boterham, de slaap, die je nieuwe kracht geeft, je gezondheid, je krijgt het allemaal om God te dienen en zijn wil te doen. Stel jezelf die vraag ook maar bij je gebeden om dagelijkse dingen: waar vraag ik het voor, wil ik God er mee dienen?

 

Dat soort dingen mag je God vragen, die je nodig hebt of gebruiken wilt om hem te prijzen, hem te dienen en zo de weg te gaan naar zijn koninkrijk.

 

In het oude gereformeerde kerkboek stond als Gezang K een dankgebed na het eten, waar dit ook in klinkt. Je kunt het zingen, maar de melodie is vrij moeilijk en onbekend. Maar de woorden zijn bij velen bekend. ‘O Heer wij danken u van harte voor nooddruft en voor overvloed.’ Een beetje ouderwets, zeker in de zin met de woorden ‘aan dit vergank’lijk leven kleef’ Maar Ria Borkent heeft het opnieuw berijmd:

 

Heer God, wij komen u bedanken

voor deze maaltijd met elkaar,

terwijl er zoveel mensen arm zijn,

stond hier weer eten voor ons klaar.

Maar geef dat wij niet opgejaagd

naar al te grote dingen streven,

maar liever doen wat u ons vraagt

en later eeuwig bij u leven.

 

U krijgt het na de dienst mee, samen met een gebed om vóór het eten te bidden.

 

Een punt nog: hoe moeten we denken over het gebed bij ziekte. Geneest de Here op het gebed? En moeten we daar dan speciale genezingsdiensten voor houden? In het verhaal van Hizkia zagen we duidelijk dat je verlangen om genezing iets is om in het gebed aan de Here voor te leggen. Duidelijker zie je dat nog in het optreden van Jezus. Hij heeft heel veel zieken genezen. De bijbel neemt ziekte serieus. Jezus zelf weet wat lijden is, wat pijn lijden is. En al voordat hij zelf de pijn voelde, merkte je bewogenheid met zieken en gehandicapten.

Hij genas ze. En als Jezus ons leert om te bidden om de dagelijkse dingen, dan mag je daarbij zeker ook genezing noemen.

·        Bedenk dan wel dat ook hier geldt dat God ons de dagelijkse dingen in bescheiden mate geeft.

·        Helemaal aan het begin zei ik op één van de gestelde vragen dat Gods beloften de magneet zijn waar onze gebeden op aan moeten trekken. Nou, God heeft niet beloofd dat alle zieken, of zelfs alle gelovige zieken genezing krijgen als ze er om vragen. Jezus heeft veel zieken genezen. Ook heel veel niet. En de mensen die genezen werden, werden later toch weer ziek en stierven.

·        De genezingen van Jezus hadden een speciaal doel. Het waren plaatjes bij zijn preken. Hij preekte over het komende koninkrijk. Dan zal er niemand meer zeggen ‘Ik ben ziek’ (Jesaja 33:24). En dat laat Jezus nu alvast zien door die genezingen.

 

Ook na Jezus’ hemelvaart deden zijn volgelingen genezingen. Dat werd wel steeds minder. Maar de zorg voor zieken en het gebed bij ziekte bleef een plaats houden in de gemeente. Denk ook aan de kloosters en een instelling als ’s Heerenloo – Groot Schuylenburg, die vanuit de kerk opgezet is. Maar genezingswonderen doen zich niet meer voor in die mate als in Jezus’ dagen. Ik zeg niet dat het niet meer gebeurt of niet meer kan gebeuren. Dat zou een soort streep-theologie zijn. Maar ik constateer en aanvaard wel dat het minder gebeurt. God kan in onze tijd toch op een andere manier van zich laten spreken?

 

Er zijn ook christenen die dat niet aanvaarden en juist alle nadruk leggen op de taak die de kerk nog steeds heeft om zieken te genezen. Zij beleggen genezingsdiensten, sommige gemeenten concentreren zich daar zelfs op. Daar zou ik enkele kritische opmerkingen bij willen maken:

·        Vaak gaan deze genezers er van uit dat God niet wil dat gelovigen ziek zijn. Als jij een echt geloof hebt, dan is er voor jou genezing. Op die manier worden zieke, kwetsbare mensen op zichzelf teruggeworpen. Want als jij niet geneest, dan zou dat er dus aan liggen dat jouw geloof onvoldoende is.

·        God belooft dat ook niet. Gebedsgenezers spreken vaak heel dwingende gebeden uit. Maar nergens belooft God dat Hij alle zieken, of alle gelovige zieken wil genezen.

·        Een valkuil voor gebedsgenezers is dat de genezer in het middelpunt komt te staan. God is juist degene die alle eer verdient. Let er ook op hoe bescheiden Jezus vaak zijn genezingswonderen doet.

·        Het gebed om genezing moet zeker een plaats hebben, maar dan in de eerste plaats in de gemeente.

Om genezing moeten we zeker bidden. Maar God geeft het maar in bescheiden mate. Het echt gezonde leven, zonder ziekte zullen we pas in het leven hierna ontvangen. En daarvoor geldt wel: dat krijg je zeker als je in God gelooft. Ziekte is een gevolg van het kwaad dat we doen. Net als honger en armoede. Maar God wil je dat kwaad vergeven, om het offer van Christus. Dan leeft je nog steeds in de wereld van ziekte, honger en armoede. Maar na dit leven gaat er een toekomst van volmaakt geluk open.

Amen.

 

---