Elke zondag komen zo’n driehonderd Apeldoorners bij elkaar in De Voorhof. Heel verschillende mensen. Ze hebben iets belangrijks gemeenschappelijk: ze willen God ontmoeten en met Hem de nieuwe week beginnen.

Ze hebben soms verschillende verwachtingen van de preek en verschillende wensen ten aanzien van de liedkeus en de muziek. Is het mogelijk in deze tijd een kerkdienst te beleggen voor de hele gemeente? In de kerkenraad en de gemeente wordt er over gesproken. De kerkenraad geeft in dit stuk zijn visie met een aantal concrete uitwerkingen.

Aanleiding
Op 4 februari 2008 hielden we een gemeenteavond over het thema ‘Een kerkdienst voor iedereen’. Thema’s als ‘Wat doen we in de kerkdienst’, ‘Lied en muziek’ en ‘Preken voor alle hoorders’ werden in workshops behandeld. De gelegenheid om samen door te praten was beperkt. Het onderwerp leent zich er wel voor om met elkaar in gesprek te blijven. Daarvoor hopen we in het najaar iets te organiseren.
Maar ook nu al wil de kerkenraad iets van zijn kant laten horen. Wij hebben ons bezonnen op uitgangspunten. Hierover leest u in deze notitie. Ook leest u over besluiten die de kerkenraad genomen heeft of van plan is te nemen.

Eenheid
Een kernwoord is ‘eenheid’. Zes dagen in de week heeft iedereen zijn eigen leven. Daarin zijn grote verschillen. Maar als we onder de koepel bij elkaar komen, dan vormen we een eenheid voor God. Je komt daar niet voor je persoonlijke religieuze beleving, maar ontmoet God juist in een intense verbondenheid met elkaar. In onze zap-cultuur een zeer ongewoon verschijnsel.
Het beleven van deze eenheid in de kerkdienst gaat niet vanzelf. Het vraagt concentratie, inspanning en soms ook zelfverloochening. Zo gebeurt er iets wonderlijks tussen God en ons en tussen ons onderling. Het wonder van Gods Geest.

Dit uitgangspunt spoort ons aan de kerkdiensten zo in te richten dat alle gemeenteleden en gasten iets van dit wonder (mee)beleven. We kiezen niet voor aparte diensten voor kinderen, jongeren en gasten, maar voor één dienst voor de hele gemeente waarin ook alle gasten welkom zijn. In zo’n dienst kan er soms speciale aandacht zijn voor een bepaalde doelgroep als jongeren of gemeenteleden met een verstandelijke beperking, maar het blijft een dienst voor de hele gemeente. We houden dergelijke diensten niet vanuit de behoefte aan entertainment, maar vanuit het verlangen iedereen in de gemeente te laten mee doen in de dienst aan de Here.

Om goed mee te kunnen doen moet je weten wat er gebeurt en daar zo af en toe opnieuw bij bepaald worden. Duidelijke aankondigingen kunnen bijdragen aan het bewust meezingen en bewust luisteren.

Prediking
In de kerkdienst ontmoeten we Christus en staat zijn woord centraal. Alleen dat kan ons tot een eenheid maken. Christus’ woord klinkt in de schriftlezing en de preek, maar ook in alle andere onderdelen van de kerkdienst, van het begin tot het einde.
Hoe dragen preken bij aan het besef dat we als gemeente een eenheid zijn in Christus? Soms is dit uitdrukkelijk het onderwerp van de preek. Onze tijd vraagt er ook om hier een accent te leggen. Maar het zou eenzijdig zijn iedere zondag op dit aambeeld te hameren. Belangrijker voor het één-gemeente-zijn is dat de preken op heel de gemeente gericht zijn en er ook rekening gehouden wordt met gasten die geen kerkganger zijn.

Enkele hulpmiddelen hierbij zijn:

• De preekvoorbereidingsgroep.
• De wisselwerking catechisatie – prediking.
• Een CGK-GKV studiegroep over missionair preken waar onze predikant aan deelneemt.
  (zie ook onder ‘kinderen’ en ‘jeugd’)
• Een kerkdienst met driehonderd deelnemers is moeilijk erg interactief te maken. Toch zoeken we mogelijkheden om reacties meer te stimuleren, bv. d.m.v. feedback-kaarten.

Beamer
Regelmatig blijkt dat er grote behoefte is aan visualisatie en wordt gepleit voor gebruik van een beamer in de kerk. Het projecteren van beelden en teksten draagt inderdaad bij aan de betrokkenheid bij de dienst en de gemeente. Het moet wel functioneel zijn. Niet beameren om het beameren. Het projecteren van alle lied- en leesteksten leidt juist tot luiheid. Als van nieuwe liederen alleen de tekst wordt gebeamd maakt dat het meezingen voor een deel van de gemeente moeilijker.

Momenteel gebruiken we de beamer incidenteel. In die gevallen is het beeld wel heel dominant aanwezig. Het gebruik van twee schermen geeft beeld en tekst een natuurlijker plaats in de kerkdienst. De Commissie van Beheer onderzoekt de mogelijkheden. Bij het gebruik van de beamer moeten de internet-luisteraars niet vergeten worden.

Zingen
Samen zingen is een belangrijk middel om verbondenheid met elkaar te ervaren. Onze gemeente zingt graag en goed. Door oude en nieuwe liederen te zingen voel je je verbonden met de kerk van alle tijden en de kerk van vandaag.
Psalmen en andere liederen verwoorden vreugde, vertrouwen, verdriet, berouw en nog veel meer. Zo kan de kerkdienst beginnen met een blije lofprijzing voor de Heer. Maar het accent kan ook anders zijn.

Vanuit de gemeente zijn verschillende suggesties gedaan om voorafgaand aan de dienst een aantal liederen te zingen. Dit wordt nu al regelmatig gedaan op feestdagen. De kerkenraad wil het tot een vaste gewoonte maken we op de morgen van Kerstfeest, Pasen, Hemelvaartsdag en Pinksteren feestliederen te zingen bij het binnenkomen in de kerk (van 09.15 tot 09.30 uur).
Wanneer daar behoefte aan is zou zoiets ook met een zekere regelmaat (b.v. één keer in de maand) op andere zondagen gedaan kunnen worden. Het verband met de kerkdienst kan dan wat losser zijn. Wie mee wil zingen komt vroeg, wie dat niet wil komt later.
Te denken valt aan een vijftal liederen van diverse herkomst: Psalmen, Liedboekgezangen, Opwekking, Joh. de Heer enz. Juist die variatie kan helpen om elkaars liedkeuze te leren waarderen en in geloofsbeleving naar elkaar toe te groeien.
Voorwaarde is wel dat er voldoende belangstelling voor bestaat in de gemeente. De kerkenraad geeft de liturgiecommissie opdracht dit te peilen en zo mogelijk op te starten.

De veelkleurigheid van de gemeente vraagt om afwisseling van oude en nieuwe liederen en het gebruik van verschillende muziekinstrumenten.

Wat de liedkeus betreft: het ziet er naar uit dat de komende Generale Synode de kerken de vrijheid zal geven om naast de bestaande liederen uit Psalmen van Nu en Opwekking te zingen. De gemeenteavond heeft bevestigd dat dit voorziet in een behoefte en voldoende draagvlak heeft in de gemeente. Na een besluit van de GS zal de kerkenraad prioriteit geven aan de invoering hiervan in onze gemeente. Bij het opgeven van deze liederen is overleg nodig met de organisten.

Muziek
Het orgel- en pianospel is goed en draagt bij aan een goede gemeentezang. Incidenteel worden andere muziekinstrumenten samen met orgel of piano gebuikt. Op dit punt zou er meer kunnen.

De kerkenraad draagt de organisten de mogelijkheden te inventariseren en het meespelen in kerkdiensten actief te stimuleren.

Sommige liederen lenen zich bij uitstek voor begeleiding door een muziekgroep. Op 16 maart hebben we dit voor het eerst meegemaakt. Dat zou vaker kunnen. Wel moet er rekening mee gehouden worden dat de muziekgroep tijd nodig heeft om te oefenen.
Naast het begeleiden van de gemeentezang kan ook gedacht worden aan een muzikale bijdrage tijdens de collecte of voor of na de dienst.
Belangrijk is dat de muzikale vormgeving past in het geheel van de kerkdienst en kwalitatief goed is.

Voorbeden
Het gebed is het gebed van de hele gemeente. Bij de voorbeden zou de gemeente meer inbreng kunnen hebben. Iedereen kan gebedspunten aandragen.

Dit kan nu al via een persoonlijk verzoek aan de predikant (ook via mail of telefoon). Een goede aanvulling is een voorbedenboek in de hal van de kerk.

Kinderen
Twee groepen noemen we speciaal, de kinderen en de jongeren. Zij moeten, anders dan de volwassenen en de ouderen meegenomen worden en ingroeien in de kerkdienst.
Wat de kinderen betreft valt te denken aan:

• Het zingen van de schoolpsalm
• Speciale aandacht tijdens de preek of een ander moment bv. doop.
• Aansluiting bij school, Schatgravers of Spoorzoekers; hierover is regelmatig overleg.
• Middagdienst op bid- en dankdag gericht op kinderen.
• Kerkdienst voorbereid met Spoorzoekers

Van verschillende kanten uit de gemeente horen we dat de aandacht voor de kinderen wel iets meer zou mogen zijn. De kerkenraad staat daar positief tegenover.

Zeker met kinderzang is meer te doen, maar dan moet het goed georganiseerd worden. In Centrum zingen de kinderen zo af en toe een lied in de kerkdienst. Als we op dit punt meer willen doen moeten we hiervoor iemand aanstellen die daar pedagogisch en muzikaal voldoende voor toegerust is. De kerkenraad geeft de liturgiecommissie de opdracht een vorm te vinden waarin de kinderzang meer plaats kan krijgen in de kerkdienst.

Het past bij de nadruk op de eenheid van de gemeente tijdens de kerkdienst om geen kindernevendienst te houden. De Schatgravers is een club van kinderen die er nog net niet aan toe zijn twee keer mee te gaan naar de kerk. De vraag is wel gesteld of het niet beter is ze het begin en het einde van de kerkdienst te laten meemaken. Er zijn hier geen dwingende argumenten voor of tegen. Nodig is het niet. De kinderen zijn ’s morgens naar de kerk geweest en en zijn nog te jong om ’s middags weer te gaan. Dat komt vanzelf als ze ouder worden. Beide activiteiten verlopen het rustigst als ze los van elkaar staan.

Jongeren
Ook de jongeren zijn een groep die zich het meedoen met de kerkdienst eigen moeten maken. De catechisatie geeft hier mogelijkheden voor. Daarnaast kan het helpen als jongeren met een zekere regelmaat meehelpen een kerkdienst voor te bereiden en daar ook een rol in kunnen spelen.

Te denken valt aan:

• voorbespreking van het preekthema
• liedkeus
• verzorgen van schriftlezing
• keuze van collectedoel en verzorging collecte in overleg met de diakenen
• muziek
• In De Koningshof (Centrum) wordt dit nu gedaan met de jeugd van 12 tot 15 jaar. Maar je zou ook aan oudere jeugd kunnen denken. Verschillende leeftijdsgroepen kunnen afwisselend worden ingeschakeld.

Gasten in de kerkdienst
De kerkdiensten zijn niet alleen voor alle gemeenteleden. We trekken de cirkel nog wijder: iedereen is welkom. Dat betekent dat we er rekening mee willen houden dat niet-kerkleden in de dienst aanwezig kunnen zijn. Ze hoeven niet alles zonder moeite te kunnen begrijpen. Ze hoeven ook niet alles direct te kunnen waarderen. Maar we moeten wel voorkomen dat we onnodige belemmeringen opwerpen.

De evangelisatiecommissie bezint zich op het evangelisatieaspect van de kerkdienst. Is het mogelijk en wenselijk met een zekere regelmaat kerkdiensten te houden waarvoor niet-kerkleden uitgenodigd worden? Dit zou bijvoorbeeld in het kader van buurtevangelisatie rond De Voorhof kunnen. Los daarvan is het goed tijdens iedere kerkdienst met niet-kerkleden te rekenen. Onder andere de genoemde Studiegroep Missionair Preken is daarop gericht.

Shoppen
Shoppen is funest voor de beleving van de eenheid in de eredienst. Kerkenraad en gemeente moeten dit dan ook actief tegengaan, niet alleen door te werken aan verbetering van de kerkdienst, maar ook door elkaar te stimuleren aan de eigen kerkdiensten actief deel te nemen.

Zegen
Veel van het bovenstaande gaat over ónze inbreng in de kerkdienst. Die is belangrijk. Maar die staat wel op de tweede plaats. Alles hangt af van God, die juist in de kerkdiensten in ons midden wil zijn. We besluiten deze notitie met het gebed om de zegen dat de genade van de Heer Jezus Christus, de liefde van God en de eenheid met de heilige Geest met ons allen (!) zij.

Apeldoorn, februari/maart 2007 De kerkenraad